Supermarketlar va do‘konlar
Sovutish vitrinalari va kameralari yil bo‘yi ishlaydi. Ularning issiqligi issiq suvga va savdo zalini isitishga ketadi.
Issiqlik rekuperatsiyasi
Sovutish mashinasi kameralar va vitrinalardagi issiqlikni olib, uni kondensator orqali tashqariga chiqarib yuboradi. U bilan birga kompressor iste’mol qilgan energiya ham yo‘qoladi. Rekuperatsiya bu issiqlikni yana ishga soladi: issiq suv va isitish uchun suvni qizdiradi, gaz qozoni yoki elektr suv isitgichi esa kamroq ishlaydi.
Bu qanday ishlaydi
Issiqlik almashtirgich sovutish agenti konturiga kompressor bilan kondensator orasiga, issiq gaz harorati eng yuqori bo‘lgan joyga o‘rnatiladi. O‘ta qizigan gaz suvni yuqori haroratgacha qo‘shimcha qizdiradi, kondensatsiya issiqligi esa asosiy dastlabki isitishni bajaradi. Suv jamlovchi bakda to‘planadi, kondensatorning yuklamasi esa kamayadi va u yengilroq rejimda ishlaydi.
Agar markaziy sovutish stansiyasining kompressorlaridan faqat bir qismi ishlasa, issiqlik kamroq bo‘ladi va suv sovuqroq chiqadi. Uch yo‘lli klapanli nasos tizimni baypasga o‘tkazadi va chiqishdagi haroratni barqaror ushlab turadi. Mavjud suv isitgich saqlanib qoladi va sovutgich issiqligi yetmagandagina suvni qo‘shimcha qizdiradi.
Qisman rekuperatsiya (faqat haydash liniyasidagi o‘ta qizish issiqligidan foydalaniladi) va to‘liq rekuperatsiya (kondensatsiya issiqligi ham olinadi) farqlanadi. Issiqlik issiq suv ta’minoti, past haroratli isitish yoki kiritiladigan havoni +30…+40 °C gacha isitishga sarflanadi.
O‘zbekistondagi salohiyat
2025-yilda mamlakat qariyb 71 mlrd kVt·soat elektr energiyasi iste’mol qildi. Belarus uchun biz qilgan baholashga ko‘ra, elektr energiyasining 35 % ga yaqini sovutish mashinalariga sarflanadi. Bu modelni O‘zbekistonga ko‘chirsak, hozir tashqariga chiqarib yuborilayotgan ularning issiqligi taxminan 2 GVt quvvatni yoki yiliga qariyb 18 mlrd kVt·soat issiqlikni tashkil etadi. Bu — haqi allaqachon to‘langan ikkilamchi energiya resurslari.
Qayerda eng tez o‘zini oqlaydi
Restoranlar, oshxonalar, yemakxonalar
Idish yuvish va ovqat tayyorlash uchun katta hajmdagi issiq suv sarfi vaqt jihatidan sovutish uskunalarining ishlashiga to‘g‘ri keladi.
Go‘sht va sutni qayta ishlash
Uskunalarni yuvish va texnologik jarayonlar ko‘p issiq suv talab qiladi, sovuq esa doimo kerak.
Novvoyxonalar, baliq sexlari, so‘yish sexlari
Ularda sovutish kameralari ham, sanitariya ishlovi uchun iliq suvga ehtiyoj ham bor.
Sut fermalari
Sut sovutgichlari issiqlik chiqaradi, bu issiqlik sog‘ish uskunalarini yuvish uchun suvni isitadi.
Shifoxonalar va qariyalar uylari
Legionelladan himoyalangan holda suvni sovutgichlar issiqligi bilan dastlabki isitish.
Uskuna variantlari
5 dan 500 kVt gacha bo‘lgan tizimlar uchun nemis ishlab chiqaruvchisi DK-Kälteanlagen uskunalari bilan ishlaymiz. Guruh kompaniyalari DK ning rasmiy hamkori hisoblanadi va 2013-yildan beri uning tizimlarini o‘rnatib keladi.
O‘rnatilgan issiqlik almashtirgichlar
Alohida sovutish agregatlari va haydash liniyasi 35 mm gacha bo‘lgan kichik markaziy stansiyalar uchun. Bakdagi suv harorat bo‘yicha qatlamlanadi, shuning uchun nasos kerak emas.
Tashqi issiqlik almashtirgichlar
Haydash liniyasi 108 mm gacha bo‘lgan yirik markaziy sovutish stansiyalari uchun. Nasos va uch yo‘lli klapan ishlayotgan kompressorlar soni qancha bo‘lishidan qat’i nazar haroratni ushlab turadi.
Ichimlik suvini isitish
Sovutish agenti va suv ikki devor bilan ajratilgan (EN 1717). Legionelladan himoya bor: agar suv sovutgich issiqligi bilan allaqachon isitilgan bo‘lsa, qo‘shimcha isitish sikli o‘tkazib yuboriladi.
Isitish tizimi uchun suvni qizdirish
Jamlovchi bakdagi qovurg‘ali mis issiqlik almashtirgichlar. Yuvish patrubkalari issiqlik almashtirgichni demontaj qilmasdan tozalash imkonini beradi.
Guruhning amalga oshirilgan obyektlari
| Obyekt | Issiqlik qayerga ketadi va natija |
|---|---|
| Minsk, 2013 | Kiritiladigan havoni isitish: 22,9 kVt, yiliga 45,8 Gkal issiqlik |
| Gomel, 2014, supermarket | Isitish va ventilyatsiya: qishda 45 kVt va yozda 140 kVt gacha, yiliga taxminan 18 300 m³ gazni almashtiradi |
| Minsk, 2015 | Issiq suv ta’minoti: 32,2 kVt, 1 000 l bak, yiliga 1 387 m³ issiq suv va 47,45 Gkal |
| Minsk, 2021–2022 | Issiq suv ta’minoti: sovutish mashinasi 36 kVt, yiliga 547,5 m³ suv va 21,9 Gkal |
| Minsk, 2022, do‘kon | Onlayn monitoringli issiq suv ta’minoti: 151 kun davomida o‘lchangan: 39 Gkal (45 395 kVt·soat), 1 150 m³ issiq suv, taxminan 5 100 m³ gaz |
Monitoring: tejamkorlik har kuni ko‘rinadi
Issiqlik hisoblagichlari va harorat datchiklari ma’lumotlarni avtomatlashtirish va dispetcherlash shchitlari orqali ma’lumotlar bazasi va veb-panelga uzatadi. Unda qancha issiqlik ishlab chiqarilgani, qancha suv isitilgani va umumiy TER koeffitsiyenti qanday bo‘lgani ko‘rinadi: foydali sovuq va issiqlikning iste’mol qilingan elektr energiyasiga nisbati (TER = EER + COP).
Monitoring texnik xizmat ko‘rsatish uchun ham kerak. Obyektlardan birida olti yillik ishdan so‘ng issiqlik almashtirgichlarda quyqa topildi, shuning uchun loyihaga suv tayyorlash va yuvish patrubkalarini kiritamiz, issiqlik berishning pasayishi esa panelda darhol ko‘rinadi. Boshqa obyektda monitoring bufer bak kichikligini ko‘rsatdi: kechasi suv o‘ta qiziydi, kunduzi harorat pasayadi. Bunday xatolar faqat ma’lumotlarda ko‘rinadi, shuning uchun bak hajmini suv sarfi va sovutish uskunalari ishlashining sutkalik grafigi bo‘yicha hisoblaymiz.
Hisob-kitob namunasi
Korxona sutkasiga 2 m³ issiq suv sarflaydi, yiliga 300 kun, suv 10 dan 50 °C gacha isitiladi. Bu yiliga taxminan 27 907 kVt·soat issiqlik demakdir. Agar bu issiqlikning barchasini sovutish uskunalari bersa, suvni isitishga hojat qolmaydi:
| Gaz qozoni o‘rniga (FIK 90 %) | 3 510 m³ gaz, yiliga taxminan 6 268 329 so‘m |
|---|---|
| Elektr suv isitgichi o‘rniga | 27 907 kVt·soat, yiliga taxminan 27 408 254 so‘m |
QQSsiz tariflar: gaz 1 785,71 so‘m/m³, elektr energiyasi 982,14 so‘m/kVt·soat. Uskunangiz haqiqatda qancha issiqlik berishi uning quvvati va ishlash vaqtiga bog‘liq, buni tekshiruv paytida hisoblaymiz. Isitish manbalarini onlayn kalkulyatorda solishtirish mumkin.
Rekuperatsiyaning boshqa turlari
Ventilyatsiyada rekuperatsiya
Plastinali va rotorli rekuperatorli havo kiritish-chiqarish qurilmalari chiqariladigan havo issiqligini qaytaradi.
Oqova suvlar issiqligini rekuperatsiya qilish
Issiqlik almashtirgichlar va issiqlik nasoslari dush xonalari, kir yuvish xonalari va ishlab chiqarishlarning iliq oqova suvlaridan issiqlik oladi.
Samaradorlik monitoringi
Issiqlik hisoblagichlari va datchiklar haqiqiy tejamkorlikni ko‘rsatadi. Bu ma’lumotlar ESG hisobotiga va Project MRV ga kiradi.
Rekuperatsiya va O‘zbekiston talablari
Issiqlik rekuperatsiyasi nafaqat ekspluatatsiya xarajatlarini qisqartiradi, balki energiyani tejash bo‘yicha davlat siyosatini (PF-70, VMQ №242, VMQ №230) bajarishga ham yordam beradi. Tejalgan gaz Scope 1 to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqindilarini, tejalgan elektr energiyasi esa Scope 2 ni kamaytiradi, issiqlikni hisobga olish esa hisobot uchun ma’lumot beradi. Batafsil — ESG va dekarbonizatsiya bo‘limida.
Qanday ishlaymiz
- Sovutish uskunalarini tekshiramiz: quvvati, ish rejimlari, kompressorlarning ishlash vaqti, issiq suv sarfi.
- Qancha issiqlikni qaytarish mumkinligini va amaldagi tariflar bo‘yicha so‘mdagi tejamkorlikni hisoblaymiz.
- Rekuperatsiya uzeli va jamlovchi bakni loyihalaymiz, ularni mavjud suv isitgich bilan bog‘laymiz.
- Uskunalarni yetkazib beramiz, savdo yoki ishlab chiqarishni to‘xtatmasdan montaj qilamiz.
- Sovutish konturi va suv qismini ishga tushirish-sozlash ishlarini bajaramiz.
- Issiqlik hisobini ulaymiz va tejamkorlikni ma’lumotlar bilan tasdiqlaymiz.
Biz bilan bog‘laning
Qayta aloqa shaklini to‘ldiringQayta aloqa shaklini to‘ldiring